Welk sociaal Europa willen wij?

BTB en ETF-Voorzitter Frank Moreels, nam vandaag het woord tijdens de workshop 'Welk sociaal Europa willen wij'?, georganiseerd door het ABVV. Lees hieronder de volledige toespraak.

Kameraden,

Eerst en vooral wil ik jullie meegeven dat BTB, een memorandum gepubliceerd heeft naar aanleiding van de vele verkiezingen die op ons af komen dit jaar. Daarin geven we onze visie op hoe de politieke wereld ons kan helpen om tot “fair transport” te komen.

Een flink deel van wat in dit memorandum beschreven wordt gaat over Europa. In dit memorandum is trouwens ook het manifesto van ETF toegevoegd, waarin onze Europese transportvakbond de prioriteiten voor fair transport op een rij zet.

Ons BTB-memorandum bevat heel wat voorstellen die enkel en alleen op Europees niveau kunnen en moeten gerealiseerd worden. Ik zeg vaak dat 85% van de regels die in de transportsector gelden op Europees niveau of zelfs globaal niveau vastgelegd worden.

Van de verkiezingen die dit jaar op ons af komen zijn deze voor het Europees parlement een absoluut prioritair strijdtoneel!

Rechts, zeer rechts én extreemrechts dreigen immers sterker te worden bij deze verkiezingen, en ik kan jullie op een papiertje geven: dat is niet in het belang van de werkende bevolking, dat is niet in het belang van onze leden, en dat is zeker niet in het belang van de (transport)arbeiders. Dus moeten we als vakbond mobiliseren om de progressieve krachten in Europa te versterken, en voor BTB zijn dat die partijen die ons in de voorbije periode geholpen hebben om progressieve klemtonen af te dwingen in Europa.

De voorbeelden van hoe belangrijk het Europees strijdtoneel is, zijn legio.
Het zal jullie niet verwonderen dat ik sociale dumping als één van de essentiële dossiers op Europees niveau naar voor schuif.
Vanuit Europa kwamen er tot twee keer toe aanvallen op het statuut van onze dokwerkers, door voorstellen voorzien in Port Package 1 en 2. De Europese mobilisaties die we organiseerden stuurden twee keer succesvol bij.
Als er vandaag Europese regels zijn rond sociale dumping in het wegvervoer, dan is dat door vakbondsmobilisatie, en doordat we vrienden hadden in het Europees parlement die ons geholpen hebben die regels door te drukken. Ik denk daarbij aan Kathleen Van Brempt en Astrid Jongerius. Het mobility package was een slecht voorstel van de commissie. Vakbondsacties zorgden ervoor dat het een aanvaardbaar compromis werd met veel syndicale accenten.

Een eerste boodschap die ik dan ook wil meegeven is dat we als vakbond minder dubbelzinnig moeten zijn over Europa. Het is niet omdat we tegen de politiek zijn die de commissie vandaag voert dat we tegen Europa moeten zijn.
De Europese gedachte, de Europese constructie zorgt al 79 jaar voor vrede in Europa. Bovendien is het niet enkel een verzekering tegen interne oorlog, maar ook garantie voor economisch weerwerk op geopolitiek vlak. Hoe zou een klein land als België zich in de globaliserende wereld kunnen handhaven tegen de superagressieve politiek van - zeg maar - China?

Ik ben er trouwens niet zo zeker van of onze Britse kameraden zo blij zijn met hun Brexit.

Maar ik ben er zeker van dat onze truckers niet terug willen naar de goeie oude tijd dat ze 26 verschillende munten nodig hadden als ze internationaal reden. Laat staan 26 verschillende papierbergen moesten trotseren wat administratieve en grensfomaliteiten betreft, om te zwijgen over de lange wachttijden aan de grenzen. Hetzelfde geldt trouwens net zo voor de luchtvaart, de binnenvaart, … Het gezegde van “vroeger was het beter” is gewoon fout, en dat moeten we durven zeggen als vakbond.

Maar we moeten evengoed durven zeggen dat het Europa van vandaag niet het soort Europa is dat wij willen. In het ETF manifest stellen we dan ook duidelijk dat Europa niet correct reageerde op de sociale, economische en politieke uitdagingen van vandaag, en integendeel ingezet heeft op liberalisering, privatisering, deregularisering. En dat heeft dan ook het wantrouwen van de werkende mensen tegenover dat verre - en in hun ogen bureaucratische - Europa versterkt. En reken maar dat populisten daar munt uit slaan.

Aan ons om een ander Europa op de kaart terzetten. En dat zal méér Europees engagement vragen van de vakbonden.

Jullie weten dat ik een boek schreef getiteld “De wereld is van ons”. Daarin pleit ik voor meer internationaal vakbondsengagement. Zo moeten we ook Europa “van ons” maken.

En als Miranda Ulens, onze secretaris-generaal, recent in een Facebook boodschap - overigens volledig terecht - waarschuwde voor het nieuwe besparingsbeleid dat in Europa de kop opsteekt, dan moeten we ons de vraag stellen waarom er zo weinig ABVV’ers aanwezig waren op onze betoging van 12 december 2023?

Zij die vandaag pleiten voor een ander Europa, die moeten daar ook concreet aan werken. En dat betekent dat we onze leden en militanten moeten mobiliseren voor een ander Europa als het erop aan komt. En zoals we nooit iets zomaar kregen, zullen we er moeten voor vechten. Als wij ons niet met Europa bezig houden, dan zal Europa niet nalaten om zich met ons bezig te houden. En als wij niet vechten voor ons deel, dan zullen onze leden op het einde van de rit de rekening betalen. En dus kameraden, als Ester Lynch een volgende keer oproept voor een Europese mobilisatie, dan zullen we meer en beter moeten doen.

Kameraden, laat me toe even wat concreter te worden.

Als er één terrein is waar ik méér Europa wil, dan is het op het gebied van de handhaving. Wat baten Europese regels als de helft van Europa daar zijn broek aan veegt. Wat baat het om goed mobility package te hebben als het niet wordt toegepast?

Wat baat het om een European Labour Authority te hebben als dat een papieren tijger is? Deze European Labour Authority werd opgericht door Eurocommissaris Marianne Thyssen indertijd. We hoopten dat dit een soort van embryo voor een Europese Sociale inspectiedienst zou worden. Vandaag blijkt dat de ELA veel meer en sterkere bevoegdheden moet krijgen. De inspecties die ze vandaag uitvoeren zijn niet meer dan symbolisch en worden steeds vooraf aangekondigd. En zelfs dan nog vatten ze bijna 67% overtreders als ze met de fanfare voorop op jacht gaan.

Ondertussen wordt er zonder scrupules verder gefraudeerd in het wegvervoer: De Belgische federale politie heeft het afgelopen halfjaar jaar bij truckcontroles op de snelwegen in de provincie Luik ruim 85% van de geïnspecteerde Oost-Europese chauffeurs op de bon geslingerd voor het overtreden van de rij- en rusttijden en van de terugkeerregels uit het EU-mobiliteitspakket. In totaal werden er bijna 700 controles uitgevoerd, waarbij in 596 gevallen overtredingen werden geconstateerd. Zo waren 112 rijders uit Litouwen, Slowakije, Bulgarije en Roemenië al drie maanden of meer niet thuis geweest, terwijl 136 chauffeurs meer dan twee maanden op pad waren op de West-Europese wegen. Nog eens bijna 70% (412 chauffeurs) had de verplichte weekendrust buiten de cabine niet in acht genomen.
Sinds de zomer van 2023 controleert de Belgische politie steekproefsgewijs Oost-Europese trucks op de snelwegen op het naleven van het EU-mobiliteitspakket. Dat leverde vorig jaar bijna 1,4 miljoen euro aan boetes op.

Recent nog gaf BTB aan de inspectiediensten de coördinaten door van een hele rist “kerstparkings” waar chauffeurs hun vrachtwagens moesten achterlaten toen zij voor de feestdagen naar hun thuisland – meestal Oost-Europa - gingen. Het feit dat het voertuig hier achterbleef en daarna hier werd opgepikt om het werk opnieuw aan te vatten, toont aan dat zij vallen onder de Belgische cao “Gelijk loon voor gelijk werk” en dus aan de Belgische loon- en arbeidsvoorwaarden moeten worden tewerkgesteld. Er is dus nog veel werk op de plank.
Maar in Nederland wordt amper gecontroleerd op het naleven van het EU-mobiliteitspakket. Hoog tijd dus voor méér bevoegdheden voor ELA, voor méér controles, en voor hardere handhaving.
Ook in bijvoorbeeld de maritieme sector zitten we met scheefgetrokken situaties. Belgische officieren in de koopvaardij die onder Cypriotische, Maltese en Italiaanse vlag varen, worden door het sociale zekerheidsstelsel van betrokken landen geweigerd om aan te sluiten. Eigenlijk zijn ze dus verplicht om “in het zwart” te werken. De Europese Commissie is dus blijkbaar minder coulant als het gaat over de afdwingbaarheid van de Europese begrotingsregels dans als het gaat over de correcte toepassing van haar eigen sociale verordeningen.

Maar ook de opdrachtgevers van transporten moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Grote multinationals zoals IKEA, DHL, … moeten niet doen alsof ze niet weten wat er in hun transportketen gebeurt. Vorig jaar gingen Oost-Europese truckers twee keer in staking. Ze zetten hun trucks aan de kant omdat ze al maanden uitgeperst werden als citroenen. De stakingen in Gräfenhausen waren nieuws over gans Europa. De chauffeurs staakten tegen hun Poolse werkgevers. En uiteindelijk wonnen ze, ze kregen hun achterstallige lonen volledig betaald. Maar wat bleek? Dat die schimmige Poolse transportfirma’s in onderaanneming reden voor grote spelers zoals Ikea, Volkswagen, DHL, LKW Walter, Sennder en CH Robinson.
BTB en ETF stellen dus voor dat we in Europa voluit gaan voor de invoering “corporate responsibility”, de aansprakelijkheid van de hoofdopdrachtgever. De versterking van de due diligence-wetgeving en deze ook laten gelden voor de keten binnen de EU. Invoering van effectieve ketenaansprakelijkheid in de transportsector, die ook geldt voor loonschulden en retroactief is.
Tot slot wil ik nog een lans breken voor het steunen van politiekers die in het Europees parlement hun nek durven uitsteken. BTB steunt bijvoorbeeld voluit het voorstel van Kathleen Van Brempt om werk te maken van een Europese havenstrategie. Het strategisch belang van onze havens en haveninfrastructuur is essentieel voor de Belgische economie, en dus voor de tewerkstelling in België. De Antwerpse haven is de eerste economische hub in België. De bezorgdheden over buitenlandse inmenging in onze havens is echter reëel.

China gebruikt zijn economische macht en maritieme sector om steeds meer invloed te verwerven in kritieke infrastructuur in Europa. In talloze havens in de hele Europese Unie zien we de invloed van buitenlandse mogendheden en in het bijzonder van China toenemen. Van de haven van Piraeus in Griekenland, waar tweederde van de aandelen in handen is van het Chinese staatsbedrijf COSCO Shipping, tot de haven van Hamburg en Zeebrugge, waar datzelfde COSCO een deel van de terminal in handen heeft.
En ik denk niet, kameraden, dat we het Chinese model van staatskapitalisme hier in België willen importeren. Daarom doe ik hier vandaag een oproep om gevolg te geven aan de oproep van Kathleen - gesteund door het Europees parlement - om de commissie wakker te schudden en actie te ondernemen om de belangen van Europa, en van de Europese werknemers te vrijwaren.