Automatisering en digitalisering van industrie en transport: Verre toekomst of harde realiteit?

Frank Moreels, Voorzitter BTB, opende het seminarie met volgende inleiding:

Welkom op deze vergadering over automatisering en digitalisering van industrie en transport.

Ik zou het geen studiedag maar een reflectiemoment willen noemen. En eigenlijk ook een besluitvormingsproces. Onze twee centrales zullen straks een gemeenschappelijke verklaring goedkeuren over het onderwerp.

We worden vandaag immers beiden geconfronteerd met digitalisering en automatisering in al zijn vormen.

Automatisering is natuurlijk niet nieuw in de sectoren waar we syndicaal verantwoordelijk voor zijn.

Auto-assemblagebedrijven zijn al jaren geautomatiseerd. Oude mensen zoals ik herinneren zich ongetwijfeld de DIRV actie - Derde Industriële revolutie in Vlaanderen onder toenmalig Vlaams premier Gaston Geens. Een robot gaf een hand aan een mens, dat was het logo van de actie. We spreken over 90er jaren van vorige eeuw.

Ook toen was er vrees voor jobverlies,

Ook toen was men bezorgd over de impact op de werkomstandigheden van werknemers,

Ook toen maakten onze leden zich zorgen over de sociale gevolgen.

Vandaag gaat het al lang niet meer over robots.

We leven in een tijdperk waar een vergaande digitalisering een ware revolutie in het economisch gebeuren genereert.

En niet enkel op het economische maar eigenlijk op ons volledige leven als werknemer,

als burger,

als mens.

En inderdaad, alle sectoren uit de transportsector en de metaalindustrie zijn onderworpen.

In de logistieke sector, maar ook in veel metaalbedrijven, lopen de orderpickers met tablets rond. De hub van DHL op de luchthaven is zo vergaand geautomatiseerd dat men op enkele meters na op elk moment de positie van een pakje kan bepalen.

De camions en dus de chauffeurs van Essers worden permanent gescreend,

en de dispatch weet tot op enkele meters precies waar ze zijn. En straks worden de dispachers misschien zelfs verdrongen door algoritmes die de trajecten, laad- en losplaatsen, ... gaan plannen en regelen.

Klanten kunnen de status van levering van hun bol.com bestelling volgen op hun smartphone.

Zelfrijdende bussen zijn vandaag al realiteit op gesloten terrein. Binnenkort komen ze eraan op de luchthavens van Zaventem, en Charleroi.

Containers worden in de havens gelost en geladen, ondersteund door OCR technologie die één en ander permanent traceerbaar maakt.

En in Nederland en Duitsland zijn er volledig geautomatiseerde terminals in de havens van Rotterdam en Hamburg.

Eigenlijk gaat het al lang niet meer over automatisering op zich. Het gaat hem over de enorme revolutie die er aan de gang is doordat we in staat zijn gigantisch veel data te verzamelen, te verwerken, te gebruiken... Data zijn eigenlijk de brandstof van de digitale wereld waarin we leven. En data bezitten, beheren, verwerken zorgt voor economische macht. Data zijn het het nieuwe goud van de economie, zo schreef dagblad De Tijd recent.

In België worden we nog niet rechtstreeks geconfronteerd met Amazon in de logistieke sector. Wel met de onderaannemers ervan. Het is wel een bedrijf dat van het opslaan en gebruiken van gegevens zijn business model maakte.

Zoals ook Uber en Facebook dat doen. Wie bijvoorbeeld denkt dat het Uber te doen is om het organiseren van taxiritten, die vergist zich schromelijk. Het gaat Uber om de data. Het bezit van gegevens van chauffeurs, gebruikers, trajecten, files, knelpunten, gereden kilometers, verbruik, ... Dat beschouwt Uber als waardevol bezit. En ook de investeerders doen dat. Waarom zou je anders investeren in een bedrijf dat in het 2e kwartaal van dit jaar 5 Mia dollar verloor?  

Laat me nog twee voorbeelden geven die ik gepikt heb in een uitermate interessante reeks over digitalisering in hetzelfde dagblad De Tijd.

Het voorbeeld van Duracell in Aarschot zal de kameraden van ABVV metaal beter bekend zijn dan ik. Door het constant monitoren van het productieproces van batterijen en het razendsnel verwerken van deze data bespaart men vandaag al honderduizenden Euro in het productieproces; De 24 stops die er elke dag in de productie zijn zullen door de algoritmische dataverwerking en bijsturing tot nul herleid worden, en het aantal slechte batterijen dat geproduceerd wordt zal gehalveerd worden.

En misschien ook een voorbeeld waar de wereld van Transport en Metaal elkaar raakt. General Electrics maakt de motor die de Dreamliner Boeing in de lucht houdt. Deze motor verwerkt 5 tot 10 terrabite aan data per vliegdag. Die wordt gebruikt voor het regelen van nazicht en onderhoud, het plannen van vluchtschema’s, het verbeteren van de productie, ...

Zowel in de productie, als in de producten is het dataverwerken, het inschakelen van algoritmes, cruciaal geworden. Willen of niet. We worden ermee geconfronteerd als werknemer en als klant.

En ook binnen onze vakbondswerking worden we uitgedaagd.

Ik herinner me nog discussies binnen het ABVV of we brochures wel aan gewone leden zouden geven. Als ze het zelf konden opzoeken zouden ze immers niet langer bij onze delegees aankloppen. Of de discussies of we CAO’s al dan niet online zetten op onze website.

Vandaag vinden onze leden massa’s info op het net en staan al onze CAO’s op de website van de FOD Werk.

Wij zullen dus ook onze dienstverlening moeten finetunen.

Wij zullen de specialisten moeten worden die onze leden door het bos de bomen opnieuw laten zien.

En waarom zouden we ineens de sociale media en internetplatformen niet gebruiken om leden te werven en onze diensten aan te prijzen? Vandaag stellen onze leden via Facebook hun vragen en ... verwachten binnen de 10 minuten een antwoord. Ook daarover moeten we nadenken. Hoe gaan we hiermee om?

De vraag of automatisering verre toekomst of harde realiteit is, is dan ook makkelijk te beantwoorden.

We leven vandaag al in de digitale wereld, en het zal steeds sneller gaan.

Of we dat nu willen of niet.

Of die realiteit hard zal zijn, dat zal mee van ons afhangen.

Zullen we als vakbond in staat zijn om de digitale realiteit naar onze hand te zetten?

Zijn we in staat te wegen op de omwenteling waar we in meegezogen worden?

Kunnen we sociaal Overleg afdwingen over de invoering van digitalisering?

Kunnen we iedereen aan boord houden door aangepaste opleiding voor de mensen die we vertegenwoordigen?

Zullen we het jobverlies door automatisering en digitalisering kunnen opvangen door het werk beter te verdelen?

En kunnen we onze sociale zekerheid blijven inzetten als vangnet voor zij die uit de boot vallen? Zijn we in staat om die nieuwe manier van werken aan te wenden om het werk ook werkbaar te maken? Of wordt de digitalisering een bron van stress en flexibiliteit?

Kunnen we een vuist maken in de platformeconomie en de Ubers en Deliveroo’s van deze wereld tot overleg dwingen?

Dat zijn de vragen waar we vandaag een antwoord op zoeken.

Dat is ook de inhoud van de gemeenschappelijke verklaring die we vandaag na discussie willen goedkeuren.

Want laat ons wel wezen. Indien we hier als vakbond geen adequate antwoorden op vinden,

Dan sterven we uit

Zoals de dinosauriërs die zodanig aangepast waren aan hun omgeving

Dat ze massaal stierven toen die omgeving drastisch veranderde.

Onze kameraden van de Duitse vakbond Verdi gebruiken de slogan:

digital muss sozial!

Ik vind dat best goed gevonden als campagneslogan.

Ik stel voor dat we ongegeneerd plagiaat plegen en vanaf vandaag campagne gaan voeren onder de slogan:

Digitaal moet sociaal!

Niet enkel met woorden, maar met concrete voorstellen, actiepunten, acties, CAO’s, ...