Stelen robots onze jobs?

We willen allemaal weten hoeveel jobs er nu eigenlijk bedreigd zijn met de komst van de automatisering en robotisering.

Wetenschappelijke onderzoeken spreken elkaar tegen. Ook bedrijven en overheden komen er niet uit. Oordeel van ons panel: alles is een menselijke keuze. Hoe snel technologie evolueert en of er werknemers uit de boot zullen vallen, hebben de bedrijven en overheden zélf in handen.

 

Hoe belangrijk wordt technologie en moeten we ons zorgen maken over jobverlies?

Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis: “Automatisering en robotisering zullen steeds belangrijker worden. Ze zorgen voor meer productiviteit in de bedrijven, voor goedkopere producten en diensten, en uiteindelijk voor meer welvaart in de maatschappij. Op langere termijn resulteert dat in jobgroei. Maar op korte termijn zien we vooral een verlies aan banen. Overheden en bedrijven moeten dat verlies samen opvangen, door mensen om of bij te scholen.”

Marc Lenders, algemeen secretaris van ABVV-Metaal: “Toch mogen we ons niet laten verleiden tot doemdenken. De onderzoeken van Carl Benedikt Frey en Michael Osborne, twee onderzoekers van de Oxford University, hebben volgens mij onterecht angst gezaaid. Zij beweerden in 2013 namelijk dat bijna 50 procent van de jobs in de Verenigde Staten ernstig bedreigd werd door technologie en binnen de 20 jaar zou verdwijnen. Maar zo snel gaat het helemaal niet. In 2016 heeft de OESO een nieuw onderzoek gepubliceerd. Nergens komen de percentages in de buurt van het onderzoek van Frey en Osborne. De OESO vermoedt dat 9 procent van de Amerikaanse banen bedreigd is, in België 7 procent.”

 

 MarcLenders

Niet de jobs worden geautomatiseerd, maar bepaalde taken binnen een functie.

Marc Lenders, algemeen secretaris ABVV Metaal

 

Arjen van Halem, bedrijfskundige bij STZ Advies & Onderzoek: “Klopt, en waar ligt het grote verschil? Wel, de OESO-onderzoekers gebruikten hetzelfde type kwantitatieve methodiek als Frey en Osborne, maar hielden ook rekening met de verschillende taken bínnen een beroep. In Nederland woedde een tijd geleden precies dezelfde discussie. Enkele grote bureaus hadden becijferd dat er miljoenen arbeidsplaatsen verloren zouden gaan. Maar als je verder kijkt, zie je dat het helemaal niet zo’n vaart loopt. Want een beroep bestaat uit verschillende taken. Zo moet een chauffeur niet alleen met een vrachtwagen rijden. Hij moet ook de veiligheid garanderen, goederen inladen en uitladen, en papieren controleren. Een machine neemt niet al die taken tegelijkertijd over.”

Marc Lenders: “Amerikaans adviesbureau McKinsey & Company heeft laatst nog gezegd dat 5 procent van de taken tegen 2055 volledig kan worden geautomatiseerd. Het is inderdaad zo dat niet de jobs geautomatiseerd worden, maar delen van jobs. En dat geeft ons tijd om de mensen klaar te stomen voor die veranderende samenleving.”

Dirk Matheussen, CEO van ART4L: “Ik ben het daar niet mee eens. Volgens mij wordt de technologische vooruitgang zwaar onderschat en zal het wél sneller gaan dan we denken.
Een anekdote om het te demonstreren: in het jaar 1900 reden er op Times Square in New York allemaal paarden met karren rond. Precies 13 jaar later waren die allemaal vervangen door
auto’s. In heel korte tijd is er een ander model ontstaan en die ommekeer maken we vandaag opnieuw mee. Ik ben er dan ook van overtuigd dat er veel banen zullen verdwijnen of veranderen. Of mensen echt zonder job vallen, weet ik niet, want het gaat over bepaalde taken die wegvallen. Maar het is wel aan de overheid, de bedrijven en de vakbonden om die switch zo goed mogelijk te begeleiden.”

 

Welke opleidingen zijn dan nodig?

Frank Moreels, voorzitter van BTB-ABVV: “We zullen moeten inzetten op permanente bij- scholingen én gespecialiseerde opleidingen. Dat de transportsector sterk verandert, staat vast. Ik ben daar niet optimistisch of pessimistisch in, maar realistisch. Vandaag experimenteren bedrijven al met zelfrijdende bussen en vrachtwagens. Er zijn ook projecten met zelfvarende schepen. Er zullen jobs bijkomen én verdwijnen. Maar vooral: de inhoud van de jobs zal veranderen en daarvoor hou ik toch mijn adem in. Want ik vrees dat er in de toekomst veel meer vaardigheden verwacht worden van de werknemers, dat er hogere diploma’s en meer specialisaties nodig zijn. De vakbonden moeten daar een voortrekkersrol in spelen, anders beweegt er weinig. Wij moeten ervoor zorgen dat die opleidingen er komen en dat ze inspelen op de behoeften van de maatschappij en dat ze van hoge kwaliteit zijn.”

 

FrankMoreels 

Het grote probleem is dat werkgevers op dit moment niet bezig zijn met hun mensen en opleidingen. 

Ze denken alleen aan de winst.

Frank Moreels, Voorzitter BTB-ABVV

 

Arjen van Halem: “Als je filmpjes bekijkt op het internet, dan zie je vaak het beeld van een zelfrijdende vrachtwagen en een chauffeur die relaxed de krant zit te lezen. Maar dat is een volledig verkeerde voorstelling. Een vrachtwagenchauffeur zal in de toekomst meer raakvlakken hebben met een piloot. Zijn vliegtuig stijgt op en landt geautomatiseerd, maar die piloot is juist heel hoog opgeleid om in te grijpen als het nodig is. Precies zo zal het ook evolueren in het goederenvervoer.”

Marc Lenders: “Oké, maar we mogen ons ook niet blindstaren op die opleidingen. Er zullen door de automatisering en robotisering inderdaad functies bijkomen waarvoor er hogere opleidingen en meer kwalificaties nodig zijn. Maar tegelijkertijd zorgen robots er in onze fabrieken voor dat het werk makkelijker is, dat onze mensen juist mínder opleiding nodig hebben. Ook de lager opgeleiden blijven dus een onmisbare schakel in het geheel. De cijfers van de OESO bewijzen dat ook. Er is een stijging van de tewerk- stelling in hooggekwalificeerde jobs. De laaggekwalificeerde jobs blijven in België stabiel en in de andere OESO-landen is er een stijging merkbaar. Maar de grote verliezers zitten in de middelste groep.”

Dirk Matheussen: “In onze sector, die van de smart glasses en wearable devices, zien we dat fenomeen inderdaad. Enerzijds is er door het toenemende belang van de artificiële intelligentie meer vraag naar hoogopgeleide specialisten, echte bollebozen. Anderzijds zien we dat het leerproces om met de technologie te werken veel makkelijker gaat. Wij geven bijvoorbeeld een orderpicker die smart glasses en laten hem zelf testen. Binnen het halfuur is die ermee weg.
Doordat onze technologie heel visueel en gevoelsmatig werkt, kan iedereen ermee werken en vormt ook taal geen barrière meer.”

Frank Moreels: “Het grote probleem is dat we tot nu toe nog niet veel hebben gedaan om mensen anders op te leiden. Vrachtwagenchauffeur is een knelpuntberoep. Maar vandaag zijn transportbedrijven alleen bezig met de vraag: hoe krijg ik de goederen zo goedkoop en snel mogelijk van A naar B? Ze investeren niet in hun mensen. We hebben dus nog een enorm inhaalmanoeuvre te doen.”

Marc Lenders: “Bedrijven hebben daar, wat mij betreft, een enorme verantwoordelijkheid in. Want het zijn niet de machines of de technologie die onze tewerkstelling bedreigen, dat doet het businessmodel. Anders gezegd: het is de keuze van een bedrijf om mensen te laten gaan of om ze te scholen of op andere manieren in te zetten.”

Arjen van Halem: “Ook de overheid speelt daarbij een belangrijke rol. Denk maar aan artificial intelligence. Daar is het toch de overheid die keuzes moet maken, bijvoorbeeld of we als mens aan het stuur blijven zitten, of de machine een eigen leven laten leiden met deep learning. Overheden moeten een waardenkader uittekenen waarbinnen technologie mogelijk is.”

 

 ArjenvanHalem

Een vrachtwagenchauffeur zal in de toekomst meer raakvlakken hebben met een piloot.

Arjen van Halem, bedrijfskundige bij STZ Advies & Onderzoek

 

Als we het over nieuwe businessmodellen en waardenkaders hebben, dan denk ik meteen aan de bedrijven in de platformeconomie, zoals Uber en Deliveroo. Bedreigen die onze maatschappij?

Koen De Leus: “Nieuwe technologieën brengen altijd nieuwe businessmodellen mee. Zij brengen vernieuwing, durven alles op hun kop te zetten en stuwen zo de markt vooruit. Er is nu heel veel kritiek op bedrijven als Uber en Deliveroo, maar we mogen niet vergeten dat ze maar bestaan omdat er een heel grote vraag naar is. Hen verbieden is dus niet de juiste keuze. Maar ze moeten zich wel aan bepaalde regels houden en het is aan onze overheid om die af te dwingen. En daar zit een probleem, want zij reageert met heel veel vertraging weliswaar om die innovaties een kans te geven.”

Frank Moreels: “De overheid doet dat niet en vertikt het ook. Alexander De Croo, vicepremier en minister van Digitale Agenda pleit voor vrijheid, blijheid. Maar dat kan voor mij niet. Als er wetten worden overtreden, dan moet je op een bepaald moment zeggen: bedrijf x of y, als je in België actief wilt zijn, moet je je aan die regels houden. Want het gaat dan inderdaad niet over technologie of vernieuwing, maar over businessmodellen. Het gaat over de keuze van een bedrijf om zijn personeel slecht te behandelen, louter en alleen voor winstmaximalisatie te gaan en de sociale dialoog compleet te negeren. Deliveroo steekt dat trouwens niet onder stoelen of banken. Hun fietskoeriers wáren oorspronkelijk werknemers, maar zij hebben dat stopgezet om voor de winst te gaan. Met Uber hebben wij geprobeerd om gesprekken aan te knopen, zowel op Belgisch als internationaal niveau. Zij weigeren simpelweg overleg. Nu moet ik er wel bij zeggen dat hun komst niet helemaal negatief was. Zij hebben onze taxisector wakker geschud. Tot voor kort kon je alleen een taxi reserveren als je belde naar een telefooncentrale. Nu doe je dat bij heel wat bedrijven via een app. Wij zijn dan ook niet tegen de vernieuwing, maar hebben wel problemen met het businessmodel dat erachter zit.”

Arjen van Halem: “Voor bedrijven als Uber gaat het ook helemaal niet over de chauffeurs. Die zijn voor hen bijzaak. Waar ze écht op azen zijn data, omdat ze ervan uitgaan dat de chauffeurloze mobiliteit er zal komen. In Israël is er een bedrijf dat gespecialiseerd is in autodata. Zij vermoeden dat data uit een voertuig binnenkort meer waard zijn dan de auto’s zelf.”

 

Is ons sociale model houdbaar in een wereld die draait op robots en technologie?

Frank Moreels: “Ik vind het moeilijk om daar uitspraken over te doen. Voor mij is het uiteraard cruciaal dát ons sociaal model gevrijwaard wordt. Volgens mij hangt dat niet af van de graad van automatisering of robotisering, maar is dat een politieke keuze. Zoals de regering vandaag ook bewust kiest voor de afbraak van onze sociale zekerheid. Daarom blijft de vakbond broodnodig, vandaag én morgen. Er moet iemand zijn die de politici een halt toeroept als ze de sociale zekerheid leegroven en tegelijkertijd de rijken nog rijker maken.”

Dirk Matheussen: “Uiteraard blijft ons sociaal model houdbaar in een samenleving die draait op technologie. Vandaag belasten we de meerwaarde op arbeid om er de sociale zekerheid mee te betalen. Die meerwaarde op arbeid zal alleen maar groter worden bij automatisering, ook al wordt die dan geproduceerd door machines in plaats van door mensen. En waarom geen taxatiemodel opzetten voor de winsten die voortvloeien uit technologie en dat geld gebruiken voor de sociale zekerheid? Het is misschien verrassend dat ik dat als ondernemer zeg, maar daar wint wel een hele maatschappij bij.”

 

DirkMatheussen 

Waarom geen taxatiemodel opzetten voor winsten die voortvloeien uit technologie?

Dirk Matheussen,  CEO ART4L

 

Koen De Leus: “Als de productiviteit groeit, dan stijgt ook de winst. En het is inderdaad de moeite waard om te bekijken hoe die herverdeeld kan worden. Vandaag draait de fiscaliteit voor grote bedrijven ronduit vierkant. Bedrijven zoals Google en Facebook betalen nauwelijks belastingen. Dat kán niet. Europa spreekt al jaren over een gemeenschappelijke geconsolideerde belastingbasis voor vennootschappen, de CCCTB. Dat is een minimale belastingbasis, maar er zijn nog verschillen mogelijk tussen de lidstaten. Volgens mij moeten we naar een wereldwijde belasting voor vennootschappen. Dan is er geen concurrentiestrijd meer mogelijk tussen lidstaten die de grootste multinationals willen aantrekken met de laagste belastingen. Vandaag stellen we inzake vennootschapsbelasting een gevaarlijke ‘race to the bottom’ vast tussen de verschillende landen.”

 

Zitten we in België op schema met de automatisering?

Marc Lenders: “Ik las onlangs, in Trends als ik mij niet vergis, dat 63 procent van de werkgevers ervan overtuigd is dat investeringen in technologie en automatisering cruciaal zijn. Maar op de vraag ‘waarin wil je dan precies investeren’ kwam geen antwoord. Veel CEO’s hebben geen idee hoe ze het best investeren in technologie. In België investeren bedrijven gemiddeld 2 procent van hun middelen in R&D, het gemiddelde in Europa ligt op 5 procent.”

Koen De Leus: “Wij hebben in België – en bij uitbreiding in Europa – dringend een Marshallplan nodig voor innovatie. Want op dit moment hebben we een enorme achterstand tegenover de Verenigde Staten, waar de overheid al sinds de jaren ‘50 zwaar inzet op technologie. Wij hebben topinfrastructuur nodig, intensieve samenwerkingen tussen bedrijven en universiteiten en levenslange opleidingen voor onze werknemers. België doet zijn best, onder andere met subsidies voor R&D. Maar op het moment van een budgettekort is dat ook een van de eerste posten die wordt teruggeschroefd.”

 

 KoenDeLeus

Wij hebben in België dringend een Marshallplan nodig voor innovatie.

Koen De Leus, hoofdeconoom BNP Paribas Fortis

 

Dirk Matheussen: “Als je echt grote stappen wilt zetten in innovatie, heb je een tango nodig tussen de overheid en de private sector. De overheid moet innovatie mee mogelijk maken, maar die rol speelt ze vandaag nog niet. Zo had de federale overheid na de sluiting van Ford Genk moeten beslissen om op die locatie een hub voor elektrische en autonome wagens te starten. Ik mis in België een echt innovatieplan. Het is eerder gezegd: alles heeft te maken met politieke en economische keuzes.”

 

Dit artikel verscheen in de recentste editie van be motion, het driemaandelijkse magazine van ABVV-BTB. Lees het magazine nu volledig online.

 

 

to the top