Wie controleert de technologie die werknemers controleert?

Details

Categorie: nieuws

Gepubliceerd: dinsdag 29 september 2026 09:23

Artificiële intelligentie is geen toekomstmuziek meer. Ook in de transportsector beslist technologie vandaag al mee over uurroosters, prestaties, ritten, verloning en zelfs disciplinaire maatregelen. Maar wie controleert de technologie die werknemers controleert?

Transportvakbonden uit de hele wereld hebben daarom voor het eerst gezamenlijke principes vastgelegd voor het gebruik van AI op de werkvloer. De vakbonden zijn aangesloten bij de International Transport Workers’ Federation (ITF), die meer dan 16,6 miljoen transportwerknemers vertegenwoordigt in 150 landen. De principes werden in september goedgekeurd tijdens een internationale AI-conferentie van de ITF in Colombo, Sri Lanka.

AI zit al mee aan het stuur

In transport wordt AI vandaag onder meer gebruikt om werk toe te wijzen, chauffeurs te monitoren, tarieven te bepalen, signalisatiesystemen aan te sturen en beslissingen te ondersteunen over aanwerving, loon en sancties.

Dat kan voordelen opleveren. Technologie kan het werk veiliger maken, werknemers ondersteunen en bepaalde taken gemakkelijker uitvoeren. Maar er zijn ook risico’s. Wat als een sensor een chauffeur verkeerd beoordeelt? Wat als een algoritme een uurrooster maakt dat onvoldoende rekening houdt met rust en veiligheid? Of als een automatisch systeem een werknemer benadeelt zonder dat duidelijk is waarom?

Voor de internationale transportvakbonden is het antwoord duidelijk: werknemers en hun vakbonden moeten betrokken worden vóór zulke systemen worden ingevoerd, niet wanneer de gevolgen al voelbaar zijn.

Frank Moreels, voorzitter van BTB en vanaf januari 2027 voorzitter van de ITF, benadrukt dat werknemers het recht moeten hebben om te weten welke systemen worden ingevoerd, wat hun impact is en welke beslissingen ze beïnvloeden. Ze moeten erover kunnen onderhandelen en beslissingen van AI kunnen betwisten. Zeker wanneer veiligheid op het spel staat, moet de mens het laatste woord behouden.

Acht principes voor AI op het werk

Met Seizing Control: Transport Workers’ Principles for Artificial Intelligence leggen de internationale transportvakbonden acht basisprincipes op tafel.

1. Rechten vanaf het ontwerp
Mensenrechten, werknemersrechten, gelijkheid en menselijke waardigheid moeten centraal staan wanneer AI-systemen worden ontwikkeld en gebruikt.

2. Eerst informeren en onderhandelen
Werkgevers moeten werknemers en vakbonden informeren en raadplegen vóór AI wordt ingevoerd of ingrijpend wordt aangepast. Vakbonden moeten er ook effectief over kunnen onderhandelen.

3. De mens houdt het laatste woord
Werknemers moeten beslissingen van algoritmes kunnen betwisten. Bij veiligheidskritische activiteiten moet menselijke controle altijd behouden blijven.

4. Veiligheid eerst
Creëert AI een onveilige situatie, dan moeten werknemers kunnen ingrijpen. Het is aan de werkgever om aan te tonen dat een systeem veilig is, niet aan de werknemer om te bewijzen dat het gevaarlijk is.

5. Geen vrijgeleide voor permanente controle
AI draait op data. Vaak zijn dat gegevens die werknemers zelf tijdens hun werk produceren. Werknemers moeten weten welke gegevens worden verzameld en waarvoor ze worden gebruikt. Er moeten duidelijke grenzen zijn aan digitale monitoring en surveillance.

6. AI mag ongelijkheid niet vergroten
Algoritmes mogen vrouwen, jongeren, oudere werknemers, migranten, werknemers met een handicap of andere groepen niet benadelen. Ook zij moeten mee kunnen bepalen hoe technologie hun werk verandert.

7. Bedrijven blijven verantwoordelijk
Een onderneming kan haar verantwoordelijkheid niet afschuiven op de leverancier van een algoritme of op een schakel verderop in de keten. Ook bij internationale toeleveringsketens moeten arbeidsrechten gerespecteerd worden.

8. De winst van AI moet gedeeld worden
Als AI werknemers productiever maakt, mag de winst daarvan niet alleen naar de onderneming of haar aandeelhouders gaan. Hogere productiviteit moet ook kunnen leiden tot betere lonen, kortere werktijden zonder loonverlies, betere jobs en opleiding en herscholing.

Niet tegen technologie, wel voor inspraak

De boodschap van de transportvakbonden is dus niet dat AI moet worden tegengehouden.

Integendeel. Werknemers kennen hun job, de risico’s en de dagelijkse praktijk vaak beter dan wie het algoritme ontwikkelt. Zij zien ook als eerste wanneer een systeem fouten maakt. Hun betrokkenheid maakt technologie niet alleen socialer, maar kan ze ook veiliger en beter maken.

Zoals Frank Moreels het stelt: vakbonden zijn geen obstakel voor AI. Ze zijn noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de technologie goed wordt ingezet.

De fundamentele vraag is dan ook niet óf artificiële intelligentie zijn intrede doet in transport. Dat gebeurt al. De echte vraag is wie erover beslist, wie er voordeel uit haalt en wie de gevolgen draagt.

Voor BTB is het uitgangspunt duidelijk: AI moet ten dienste staan van de werknemer. Niet omgekeerd.